„Celem rozmowy psychologicznej jest dotarcie do osobistych treści i znaczeń świata pacjenta.”
„Otwartość terapeuty to zdolność mówienia o sobie we właściwy sposób i we właściwym miejscu rozmowy.”
„Podążanie za klientem jest sztuką terapii niedyrektywnej […]”
„Opinia terapeuty ma zawsze znaczenie oceniające dla pacjenta.”
„Jest to sposób zachowania, w którym poza przysłowiowym i niezbyt chlubnym psychologicznym ‘mhm…’ mieści się tak zwana ‘twarz pokerzysty’, czyli twarz bez cienia wyrazu.”
„Towarzyska konwencjonalność nie jest dobrym zaproszeniem do głębokich rozmów, a zwykle przykrywa głębsze uczucia oraz myśli terapeuty.”
„Rzecz w tym, by omyłkę przyjąć z pokorą i zawrócić z drogi, która nie służy pacjentowi w eksploracji jego doświadczenia.”
Dane osobiste książki:
Tytuł: Rozmowy, które pomagają.
Autor: Barbara Sztander
Wydawnictwo: Instytut Psychologii Zdrowia
Rok wydania: 1999
Krótki opis wrażeń:
Znaczącym atutem tej książki jest jej długość – ok. 110 stron. To lektura, którą da się przeczytać szybko. Jest to też (moim zdaniem) lektura, którą warto przeczytać. Książka jest krótka, ale bogata w przydatną wiedzę. Lektura składa się z wprowadzenia i 6 rozdziałów poświęconych poszczególnym zdolnościom użytecznym w rozmowach. Każda zdolność ma 4 możliwe stopnie zręczności posługiwania się nią. Do każdej umiejętności i do każdego stopnia podane są przykłady w postaci dialogów, które są następnie zaopatrzone w komentarz autorki. Dzięki temu zabiegowi książka wydawała mi się wyjątkowo praktyczna i klarowna. Teoria została przez autorkę gładko przełożona na praktykę. Lekturę czytało mi się bardzo dobrze – szybko i ciekawie. Ze względu na mój kierunek studiów nie czułam, abym zyskała nową wiedzę – z wszystkimi teoretycznymi informacjami miałam się już okazję zapoznać na zajęciach lub poprzez inne książki. Czułam jednak, że dzięki dokładnym przykładom książka dostarczyła mi dodatkowe spojrzenie na temat prowadzenia rozmów.
Co konkretnie wynoszę z tej książki:
- Lepsze zrozumienie subtelnych różnic w prowadzeniu rozmowy. Praktyczne przykłady dopasowane do każdej umiejętności i jej stopnia opanowania świetnie obrazowały często drobne i subtelne różnice w podejściu do rozmowy. Autorka barwnie opisała 4 stopnie opanowania każdej zdolności i często subtelne różnice wynikające z nich.
- Powtórka (dla innych może być to nauka) zdolności przydatnych w rozmowie, a dokładniej: podążanie za klientem, empatyczne reagowanie, niezaborcza życzliwość, otwartość, konkretność, koncentracja na „tu i teraz”. Autorka zawarła zarówno to, czym one są, jak i wykorzystanie ich w praktyce.
- Wiedzę na temat często popełnianych błędów w konwersacjach skupionych na pomaganiu drugiej stronie.
- Większą świadomość, że rozmowa to treść i forma, a nie tylko treść. Książka świetnie uświadamia, że nie liczy się tylko co zostanie powiedziane, ale także jak zostanie to powiedziane.
Ocena
Przystępność: książka jest napisana niesamowicie przystępnym językiem, a wszelkie „niepodstawowe” pojęcia są wyjaśnione. Autorka tłumaczy wszelkie niejasności, a swoje uwagi wspiera przykładami i barwnymi porównaniami.
Struktura i przejrzystość: książka jest też bardzo przejrzysta. Składa się z wprowadzenia, sześciu rozdziałów poświęconych poszczególnym zdolnościom, a w każdym z nich znajdują się cztery podrozdziały opisujące stopień posługiwania się daną umiejętnością. Całość uzupełnia zakończenie oraz krótki słowniczek pojęć. Na stronie nie ma wiele tekstu, a przykłady są przejrzyście wkomponowane w treść.
Merytoryka: jest to raczej krótka książka ze skondensowaną wiedzą na temat prowadzenia rozmów. Dla osób zupełnie niezaznajomionych z tematem może dostarczyć wielu cennych informacji, a dla bardziej doświadczonych świetne są przykłady pozwalające jeszcze lepiej dostrzec prezentowane przez autorkę treści. Wprowadzonych jest tu 6 zdolności przydatnych w rozmowie, a każda z nich jest dokładnie objaśniona. Dla osób, które jednak poszukują także teorii i wartości akademickiej nie jest to odpowiednia pozycja.
Wykorzystanie w praktyce: przede wszystkim wiedza do wykorzystania w praktyce, a w zasadzie niewiele (czy też prawie w ogóle) teorii.
Walory wizualne: struktura książki jest przejrzysta, a jedyne obrazki to proste rysunki przy każdym rozdziale. Nie ma tu map, schematów czy wielu rysunków, ale nie wydają się też tu one potrzebne.
Rzetelność źródeł: na końcu książki podana jest literatura uzupełniająca, a sama książka nie jest pozycją naukową czy nawet popularnonaukową. Autorka powołuje się jednak w tekście na takie nazwiska jak Carl Rogers, nie są to jednak typowe odwołania naukowe.
Dla kogo jest to książka: książka jest raczej skierowana do osób, które dopiero zaczynają poznawać instrumenty konwersacyjne, dopiero uczą się rozmawiać tak, aby pomagać. To książka użyteczna dla studentów psychologii (zwłaszcza pierwszych lat), początkujących psychoterapeutów, lekarzy, pracowników socjalnych – generalnie zawodów, w których występuje element pomagania przez rozmowy, czy nawet, gdzie po prostu rozmowy są silnym elementem. Dla bardziej doświadczonych książka ta nie dostarczy nowych narzędzi do rozmowy, jednak jej atutem są dokładne przykłady z opisami, na które warto popatrzeć.
Słowa na zakończenie:
To książka bardzo praktyczna, jej głównym celem jest dostarczenie wskazówek do prowadzenia pomocnych rozmów, nie zaś przedstawienie teorii za tym stojącej. Jej przystępny język sprawia, że powinna być zrozumiała dla każdego zainteresowanego tematem. Moim ulubionym punktem tej książki są przykładowe dialogi zaprezentowane przy każdej umiejętności i przy każdym jej stopniu opanowania. Autorka przy każdym stopniu opanowania umiejętności posługuje się tymi samymi przykładowymi dialogami i zmienia w nich jedynie sposób reagowania terapeuty zależnie od prezentowanych aspektów danej zdolności. Taka formuła świetnie obrazuje, jak często nawet z pozoru drobne różnice mogą zmienić wiele.
